Пишува: доц. д-р Фросина Денкова Зафировска, европски сертифициран системски семеен психотерапевт и спортски психолог
Балансот меѓу приватниот и професионалниот живот е една вечна тема која особено ја засега современата жена. Ако мисли дека го има, таа се прашува дали е доволен? Ако чувствува дека го нема, ја следи чувство на вина. А тука е и гласот на околината – ако премногу време поминува на работа, жената веројатно не е доволно добра мајка, ако е посветена на децата, тогаш веројатно професионално е неуспешна.
Многупати сум размислувала за ова прашање и како жена, но и како психотерапевт. Што, всушност, е баланс? Ако се обидам да го визуализирам, балансот наликува на човек што оди по тенка жица поставена високо меѓу два облакодери. И како се чувствува личноста која совршено го одржува балансот? Дали е опуштена? – Не. Дали е среќна? – Не би знаела. Но, нешто што знам со сигурност е дека таа личност се наоѓа под огромен притисок. Стрес да не падне, страв да не погреши и да изгуби рамнотежа.
Затоа, денес сè повеќе се прашувам дали балансот навистина значи совршена рамнотежа или нешто многу поживо и пофлексибилно. За мене, балансот повеќе личи на внатрешен компас отколку на математичка равенка. Тој не е фиксен и совршен, туку жив процес на постојано приспособување. Пронаоѓањето баланс меѓу работата и приватниот живот е суштинско за нашето ментално, емоционално и физичко здравје. Кога ги надминуваме сопствените капацитети за работа, се појавува исцрпеност, а долготрајниот стрес може да доведе до сериозни последици како депресија, анксиозност, прегорување (burnout) или различни телесни заболувања. Од друга страна, кога немаме доволно време за семејството, пријателите и за одмор, можеме да ги пропуштиме најважните моменти со блиските луѓе и да развиеме чувство на празнина и незадоволство.
Од психолошки аспект, балансот значи усогласување на нашите улоги со нашите вредности. Не страдаме толку од премногу обврски колку од чувството дека живееме живот што не е во согласност со нас самите. Кога сме во внатрешен конфликт, тогаш и најдобро организираниот распоред не ни носи мир. Балансот, всушност, не значи да направиме сè, туку да знаеме што е доволно.
Со текот на времето сфатив дека балансот не доаѓа сам по себе, туку се гради преку мали свесни одлуки. Овие пристапи ми помогнаа да создадам повеќе рамнотежа во секојдневието. Една од најважните лекции што ја научив е дека балансот почнува со поставувањето граници. Се трудам да дефинирам работно време и да го одвојам од приватниот живот. Без разлика дали работам од дома или од канцеларија, важно ми е да постои јасен почеток и крај на работниот ден. По работното време ги исклучувам известувањата поврзани со работа и си дозволувам навистина да бидам присутна во приватниот живот. Кога не поставувам граници, работата природно се шири и го исполнува секој слободен простор.
Границите не се знак на слабост, туку се знак на зрелост. Организацијата ми помага да создадам чувство на контрола. Користам календар и ги планирам обврските однапред. Кога обврските се запишани, тие престануваат да кружат во главата и создаваат помал внатрешен притисок. Научив и дека не морам сè да правам сама. Дел од задачите можат да се делегираат или поедностават.
Перфекционизмот често нè убедува дека мора да направиме сè, но реалноста покажува дека тоа води кон исцрпеност.
Балансот не значи да носиме сè на своите рамена. Една од најчестите грешки што ја гледам и кај себе и кај другите е убедувањето дека времето за себе е луксуз. Со текот на времето научив дека времето за себе е неопходност. Се трудам редовно да правам нешта што ме исполнуваат: читање, движење, разговор со блиски луѓе или едноставно тишина. Тоа време ми помага повторно да се поврзам со себе и да ја обновам енергијата. Кога сум исполнета, можам повеќе да им дадам и на другите.
Балансот не е само лична задача, туку се гради и преку односите со другите. Научив дека е важно отворено да зборувам за своите потреби со колегите, семејството и со блиските луѓе. Кога другите не знаат што ни е потребно, не можат ни да ни помогнат. Поддршката од блиските луѓе е еден од најсилните заштитни фактори од стрес.
Можеби најтешката лекција беше прифаќањето дека не можам да бидам еднакво успешна во сите улоги во секој момент. Понекогаш е во ред да се каже не. Не можам истовремено да бидам сто проценти продуктивна на работа и сто проценти присутна дома. Клучот е во приспособувањето. Се обидувам да се фокусирам на квалитетот наместо на квантитетот. Подобро е еден час вистински да бидам со моето дете отколку цел ден физички присутна, но мисловно отсутна.
Балансот меѓу работата и приватниот живот не е нешто што еднаш се постигнува и останува засекогаш. Тој постојано се менува и бара приспособување. Може да почнеме со мали чекори – да поставиме граници, подобро да планираме и да се грижиме за сопствените потреби.
Но, можеби уште поважно прашање е каков баланс навистина ни е потребен? Можеби не мора секогаш да жонглираме со сите улоги истовремено. Можеби во некои животни фази е сосема природно една област да добие повеќе простор од другите?
Сè повеќе верувам дека балансот не значи сè да биде еднакво распределено, туку да бидеме целосно присутни таму каде што сме. Кога работам, се трудам да работам со целосно внимание. Кога сум на одмор, не носам лаптоп. Кога сум со децата, играм и сум навистина тука. Балансот тогаш почнува да личи помалку на одење по тенка жица, а повеќе на ритам на дишење. Понекогаш вдишуваме работа, понекогаш издишуваме живот. И можеби токму тука се крие вистинскиот баланс – не во совршената рамнотежа, туку во способноста да се движиме низ животот без да се изгубиме себеси.
