Водството на Велика Британија произлегува, пред сè, од поволните услови, па речиси целото население е онлајн (~66 милиони корисници од 67,7 милиони луѓе), а електронските плаќања се широко користени. Ефикасната логистика, вклучувајќи достава следниот ден и бесплатно или локално враќање на стоката, дополнително го подобри дигиталниот малопродажен систем во Велика Британија.
Пишува: Бобан Младеновски, менаџер за транспорт во „Теско“, Boban.Mladenovski@tesco.com
Од 2023 година Велика Британија имаше највисока застапеност на е-трговија во Европа, со 27% од вкупната малопродажба што се одвива преку интернет, надминувајќи ги 16% на Германија и 14% на Франција. Секторот за онлајн-малопродажба на Велика Британија, вреден приближно 150 милијарди фунти, се рангира како трет најголем пазар за е-трговија во светот, веднаш зад Кина и САД. Во 2022 година онлајн-продажбата во Велика Британија се зголеми за 36% - највисок годишен пораст од 2007 година - главно поради промените поврзани со пандемијата. До 2024 година е-трговијата во Велика Британија се стабилизира на нова, повисока почетна точка.
Ова водство произлегува, пред сè, од поволните услови, па речиси целото население е онлајн (~66 милиони корисници од 67,7 милиони луѓе), а електронските плаќања се широко користени. Големите трговци на мало како што се „Амазон“ (најголемиот онлајн-трговец на мало во Велика Британија), „Теско“ и „Сенсберис“ играат клучна улога, нудејќи услуги како што се клик и колект или достава. Ефикасната логистика, вклучувајќи достава следниот ден и бесплатно или локално враќање на стоката, дополнително го подобри дигиталниот малопродажен систем во Велика Британија.
Е-трговија: Велика Британија vs Европа и Балкан
Околу 80% од населението на Велика Британија купува преку интернет, што ја прави една од највисоките стапки на онлајн-купување во Европа. Британските потрошувачи се многу фокусирани на зделките и се свесни за цените, при што 83% споредуваат цени преку интернет користејќи апликации и веб-страници за споредба, додека 65% планираат купувања околу големите продажни настани како што се Црниот петок или распродажбите во јануари, зајакнувајќи ја силната култура на „жедни за зделки“ што ја фаворизира е-трговијата. Затворањето на физичките продавници дополнително ги промени навиките за купување преку интернет, при што многу потрошувачи проверуваат артикли во продавницата и ги купуваат преку интернет по пониски цени. Удобноста, исто така, ја движи е-трговијата во Велика Британија, избегнувањето на сообраќајот, паркирањето и лошото време. Мобилната трговија е доминантна, со над две третини од онлајн-продажбите извршени преку паметни телефони, овозможувајќи им на потрошувачите да купуваат во секое време, на кое било место. Повеќето онлајн-трговци во Велика Британија прифаќаат кредитни/дебитни картички или PayPal, поддржувајќи безбедни и доверливи трансакции.
Спротивно на тоа, Западна Европа во просек има само 15-16% од вкупната малопродажба преку интернет, околу половина од нивото на Велика Британија. Јужна и Источна Европа заостануваат уште повеќе, со само 8-10%. Побавното усвојување е поврзано со културните преференции за купување во живо, постарата демографија и помалата доверба во онлајн-плаќањата, особено кога потрошувачите претпочитаат да ги видат производите пред да ги купат. Пазарот за е-трговија во Европа е фрагментиран поради неговите разновидни земји, јазици и регулативи, што ја комплицира прекуграничната малопродажба. За разлика од Велика Британија, каде што се зборува англиски, европските трговци на мало кои се шират преку границите мора да ги адаптираат веб-страниците, системите за плаќање и логистиката за испорака на локалните пазари. Глобалните гиганти за е-трговија како „Амазон“ првично се фокусираа на Велика Британија - привлечени од јазикот и високата потрошувачка - одложувајќи ја нивната експанзија во континентална Европа. Како резултат на тоа, многу европски потрошувачи доживеаја помалку избор и побавна испорака сè додека не се развија локалните платформи.
Околу 80% од населението на Велика Британија купува преку интернет, што ја прави една од највисоките стапки на онлајн-купување во Европа.
Порастот на е-трговијата низ Европа е скромен: прометот од B2C се зголеми само за ~3%, од 864 милијарди евра во 2022 година на 887 милијарди евра во 2023 година, додека Западна Европа забележа редок пад од -4,5% во 2022 година бидејќи потрошувачите се вратија во физичките продавници. Германија, најголемата економија во Европа, ги одразува клучните предизвици и покрај богатството и технолошки искусната популација, онлајн-прехранбените производи сочинуваат само ~1–2% од германскиот пазар – што е само една десеттина од Велика Британија. Германците покажуваат мал интерес за купување намирници преку интернет ако тоа изгледа поскапо или помалку погодно. Спротивно на тоа, категории како што се мода и електроника имаат подобри резултати преку интернет во Германија, поддржани од платформи како „Амазон“ и „Заландо“. Дури и напредните пазари како нордиските земји или Холандија остануваат на околу 20% или пониско, додека Јужна и Источна Европа се задржуваат на едноцифрени или ниски десетици.
Западен Балкан останува во рана фаза на развој на дигиталната малопродажба. Од 2024 година е-трговијата сочинува само 3,3% од вкупната малопродажба во Албанија и 6,4% во Црна Гора, далеку под просекот на ЕУ и онлајн-уделот на Велика Британија од ~25–30%.
Зошто забавува онлајн-продажбата во Западен Балкан?
Неколку предизвици го попречуваат порастот на е-трговијата во регионот:
• Според Индексот на дигитална економија и општество, земјите од Западен Балкан заостануваат зад ЕУ во поврзаноста, дигиталните вештини и јавните дигитални услуги. Главна пречка е начинот на плаќање, па 82,5% од онлајн-купувачите претпочитаат плаќање при испорака (COD), во споредба со дигиталните пазари;
• Регионот е рангиран најниско во Европа според Индексот за логистички перформанси, што одразува неразвиени поштенски мрежи, транспортни системи и можности за прекугранична достава. Додека Србија е регионално лидер во развојот на поштенските услуги, доцнењата во доставата, високите трошоци за испорака и несигурноста на услугите остануваат широко распространети;
• Секоја земја на Балканот има мал, фрагментиран пазар, а довербата во онлајн-купувањето сè уште се развива, со постојани загрижености за измами, лажни производи и голема сива економија;
И покрај овие пречки, регионот напредува. Пандемијата го поттикна дигиталното усвојување, особено кај помладите. Програмите поддржани од ЕУ помагаат во подобрување на инфраструктурата и усогласување на регулативите. До 2028 година се очекува секторот за е-трговија во регионот значително да порасне - на пример, приходите од онлајн-малопродажба во Србија би можеле да се зголемат повеќе од двојно до 2029 година.
Што може да се научи од Велика Британија
За да го стигнат чекорот со Велика Британија, трговците на мало од ЕУ и Балканот треба да се фокусираат на четири клучни области:
Развивајте лесни за користење, локализирани страници за е-трговија со јасни политики за враќање и безбедни опции за плаќање. Во регионите со висок COD, понудете стимулации (на пр., попусти) за дигитални плаќања за промена на навиките;
Инвестирајте во подобри мрежи за испорака, соработувајте со курирски служби и користете шкафчиња за пратки или локални центри за исполнување. Во Западен Балкан, дури и малите надградби на инфраструктурата можат да ги намалат трошоците и да ја зголемат сигурноста;
Претворете ги физичките продавници во точки за подигнување или центри за враќање. Услугите како што е клик и колект им помагаат на традиционалните купувачи да купуваат онлајн;
Искористете ги регионалните и пазарите низ ЕУ за да го зголемите досегот. Иницијативите на ЕУ, како што е Дигиталниот единствен пазар, поддржуваат полесна прекугранична трговија, додека платформите како „Амазон“ ги зголемуваат стандардите за услуги.
Европските трговци на мало се охрабруваат да усвојат стратегии ориентирани кон клиентите како оние во Велика Британија - персонализирани понуди, програми за лојалност, транспарентно ценообразување и повеќејазична поддршка - за да се зголеми ангажманот во е-трговијата. Прогнозите за 2025 година и понатаму се оптимистички: се очекува онлајн-малопродажбата во Европа да порасне за ~7–9% годишно, достигнувајќи ~22% од вкупната малопродажба до 2028 година на врвните пазари, во споредба со 16% во 2023 година, стеснувајќи го јазот со Велика Британија.
Моделот на Велика Британија нуди елементи што можат да се реплицираат: инвестирање во онлајн-продавници за храна („Теско“, „Сенсберис“ и „Окадо“). Европските трговци на мало можат да го имитираат ова со проширување на пазарите (на пр., „Алегро“ во Полска, „Емаг“ во Романија), подобрување на логистиката и приспособување на практичноста на локалната култура (на пр., клик и колект во Велика Британија ги реши предизвиците на последната милја за домови без вратари).
Категорично, порастот на е-трговијата во Велика Британија ги опфаќа модата (АСОС, „Буху“), електрониката, медиумите, прехранбените производи и убавината. До 2028 година се очекува над 50% од продажбата на медиуми, електроника и софтвер да се одвива преку интернет. Од 2023 година 11-13% од продажбата на прехранбени производи во Велика Британија беше преку интернет, во споредба со под 5% во поголемиот дел од Европа. Убавината и личната нега беа најбрзорастечките онлајн-сектори во Велика Британија. Мебелот и подобрувањето на домот, исто така, пораснаа, а трговците на мало како ИКЕА и „Аргос“ ги зголемија операциите за е-трговија.
Трговците на мало во Велика Британија одговорија на притисокот од дисконтерите со натпреварување и по цена и по практичност, проширувајќи ги онлајн-услугите и лансирајќи шеми за усогласување на цените. Кон крајот на 2024 година цените во продавниците во Велика Британија почнаа да паѓаат поради големите попусти, дополнително зајакнувајќи го верувањето на потрошувачите дека купувањето преку интернет заштедува пари.
Иако Европа и Балканот остануваат зад Велика Британија, јазот се намалува. Клучните предности на онлајн-малопродажбата - поширок избор, пристап 24/7, подобри цени и практичност - се без граници. Со млади потрошувачи, растечка доверба и посилна логистика, Европа е позиционирана за раст на е-трговијата. Западен Балкан може да достигне двоцифрен удел во онлајн-малопродажбата до 2028 година, што означува голема промена во навиките за купување. Доколку локалните трговци на мало внимателно го адаптираат прирачникот на Велика Британија, пошироката дигитална трансформација на малопродажбата низ целиот континент е на дофат.
.webp&w=1920&q=100)
