Министерството за економски развој на Црна Гора очекува дека притисоците врз цените на храната ќе продолжат и во наредниот период, пред сè поради повисоките трошоци за транспорт и енергија. Сепак, од Министерството нагласуваат дека зголемените трошоци за гориво не се пренесуваат веднаш врз малопродажните цени. Од 1 јануари 2027 година, Владата повторно ќе ги ограничи трговските маржи за основните прехранбени производи.
На почетокот на годината, литар дизел чинел 1,27 евра, мазутот 1,21 евро, додека цената на бензинот „еуросупер 95“ изнесувала 1,35 евра, а на „еуросупер 98“ – 1,39 евра.
Состојбата на пазарот на нафтени деривати значително се нарушила по воената операција на Соединетите Американски Држави и Израел против Иран кон крајот на февруари.
Според последната владина пресметка од 9 ноември, цената на дизелот достигнала 1,95 евра, на мазутот 1,90 евра, додека бензинот чини 1,69, односно 1,73 евра за литар.
Владата на реалната цена на дизелот применила намалена акциза за гасните масла од 10%.
Од Министерството за економски развој наведуваат дека цените на храната и безалкохолните пијалаци во текот на целата година бележеле умерен месечен раст, од 0,3% до 1,3%, но во споредба со крајот на минатата година и натаму се повисоки за 6%. Тоа покажува дека растот на трошоците постепено се одразува и врз цените на прехранбените производи.
„Министерството очекува дека притисоците врз цените на храната ќе бидат присутни и во наредниот период, пред сè поради повисоките трошоци за транспорт и енергија. За да го заштити животниот стандард на граѓаните, Министерството за економски развој од 1 јануари 2027 година ќе ги ограничи трговските маржи за основните прехранбени производи и другите неопходни производи за секојдневна потрошувачка“, соопштија од Министерството со кое раководи Ник Ѓељошај.
Списокот на производи и висината на дозволените маржи ќе бидат навремено објавени.
Министерството ќе ги следи и ефектите од примената на програмата „Еуро модел“, со цел зголемувањето на платите да не биде поништено со неоправдан раст на цените.
Да потсетиме, Владата на Милојко Спајиќ од март 2024 година, со одредени прекини, ја спроведува акцијата „Лимитирани цени“, преку која трговските маржи се ограничуваат во договор со трговците.
Горивата поскапеле за 32,8%, а храната за 2,6%
Од Министерството нагласуваат дека, според податоците на црногорскиот Завод за статистика – Монстат, цените на горивата во септември годинава биле за 32,8% повисоки во споредба со истиот месец минатата година, додека храната и безалкохолните пијалаци поскапеле за 2,6%.
Цените на горивата растеле во неколку бранови – за 9% во март, 12% во април и 10,2% во август.
Од Министерството објаснуваат дека разликите во растот на цените на горивата и храната произлегуваат од фактот што горивото е само еден од елементите што ја формираат цената на прехранбените производи.
Врз крајната цена значително влијаат и набавните трошоци, трошоците за работна сила, енергија, пакување и складирање. Поради тоа, дури и значителното поскапување на горивата предизвикува процентуално многу помал раст на цените на храната.
„Покрај тоа, движењето на цените во рамките на прехранбената група не е рамномерно. На годишно ниво, месото и месните преработки поскапеле за 4,7%, а зеленчукот за 5,7%, додека овошјето и јаткастите плодови поевтиниле за 6,5%, а шеќерот, слатките и десертите за 3,7%, што ја ублажува вкупната стапка на раст“, наведуваат од Министерството.
Тие потсетуваат дека Владата од март 2026 година привремено ги намалува акцизите на горивата, со што е ублажен растот на нивните цени, особено на дизелот, кој е клучен за транспортот на стоки.
Дополнително, договорите меѓу добавувачите и трговците по правило се склучуваат на подолг период, а трговците располагаат и со залихи набавени по претходните цени. Поради тоа, промените во трошоците не се пренесуваат веднаш врз малопродажните цени.
„Можноста за пренесување на повисоките трошоци врз крајните цени дополнително е ограничена од конкуренцијата меѓу трговците, куповната моќ на населението и конкуренцијата на пазарите во регионот“, посочуваат од Министерството.
Поскапувањето на транспортот се одразува врз храната со задоцнување
Од Министерството објаснуваат дека зголемените транспортни трошоци постепено се пренесуваат врз цените на храната, со задоцнување од неколку месеци, односно со обновувањето на залихите и договорите со добавувачите.
Според нив, овој ефект веќе е делумно видлив.
Цените на храната и безалкохолните пијалаци во септември, во споредба со август, пораснале за 0,6%, додека цените на зеленчукот се зголемиле за 5,4%.
Интензитетот на понатамошниот раст ќе зависи од движењето на цените на нафтата на светскиот пазар.
Од Министерството нагласуваат дека овие цени се под силно влијание на геополитичките околности, поради што не е можно прецизно да се предвиди нивното понатамошно движење.
На прашањето дали досега имало поплаки од стопанството поради високите цени на горивата, од Министерството одговориле дека немало конкретни забелешки, но дека стопанствениците укажуваат на вкупното зголемување на трошоците за работење.
