За замрзнатите малини, капини и другото бобичесто овошје од Србија постои дополнителен извозен потенцијал од 90 милиони долари, за гумите за патнички автомобили од 75 милиони долари, а за лековите од 60 милиони долари. Ова го покажа Анализата на ефектите од глобалните трговски движења врз извозот на Република Србија, спроведена од НАЛЕД со поддршка на Владата на Шведска, во рамките на проектот „Поефикасни јавни набавки и одржливи синџири на снабдување за унапредување на конкурентноста“.
Со анализата се издвоени 23 сектори кои заедно учествувале со повеќе од 75% во вкупниот стоковен извоз на Србија во 2025 година. Целта на истражувањето е да ги идентификува производите и пазарите со простор за раст, но и секторите што се особено изложени на промените во меѓународната трговија.
Меѓу производите со значителен неискористен потенцијал се издвојуваат и лебот, печивата, колачите и бисквитите, со можност за дополнителен извоз од 40 милиони долари на светскиот пазар.
Следуваат свежите вишни и цреши со потенцијал од 33 милиони долари и другите производи од дрвен мебел со 32 милиони долари.
Препаратите за разубавување и шминкање имаат дополнителен извозен потенцијал од 25 милиони долари, а другите видови сирење од 20 милиони долари.
На пазарот на Европската Унија досега се искористени само околу 43% од проценетиот потенцијал за слатки производи од шеќер и 46% од потенцијалот за препарати за разубавување и шминкање.
Покрај глобалниот потенцијал, анализата посебно ги разгледува можностите за раст на извозот на пазарот на ЕУ, каде што за замрзнатите малини и капини постои дополнителен проценет потенцијал од 55 милиони долари.
„За проценетиот потенцијал да се реализира до 2030 година, неопходно е на компаниите да им се обезбеди поедноставен пристап до информации за царинските процедури, потребните сертификати и барањата за одржливост. За излез на оддалечените пазари, особено за производи со висока вредност како замрзнатите малини, предлагаме наменска поддршка за сертификација и кофинансирање на закупот на складишни капацитети во клучните логистички центри“, изјави д-р Радован Кастратовиќ, консултант на НАЛЕД.
Според него, ваквите мерки би им ја олесниле подготовката за извоз на малите и средните претпријатија, како и пласирањето на производите до нови купувачи.
Иако Европската Унија претставува клучен пазар за извозниците од Србија, анализата укажува и на значајни можности за пласман на производите на други пазари.
За замрзнатото овошје се идентификувани можности во Германија и Франција, но и во САД и Обединетото Кралство.
За електричните проводници е утврден потенцијал во Италија, Унгарија, Русија и Велика Британија, додека за лебот, печивата, колачите и бисквитите се издвојуваат Хрватска и Словенија, како и Босна и Херцеговина, Црна Гора и Северна Македонија.
Потребата од проширување на базата на производи и купувачи ја потврдува и податокот дека електричните машини и опрема, механичките уреди, возилата и нивните делови заедно генерираат околу 30% од вкупниот извоз на Србија.
Ваквата структура ја зголемува изложеноста на промените во европската индустрија, особено во автомобилскиот сектор.
Анализата препорачува поддршка за технолошко унапредување на домашните мали и средни претпријатија, со цел тие да станат сертифицирани добавувачи на големите системи, да се вклучат во производството на посложени компоненти и да создаваат поголем дел од додадената вредност во земјата.
Посебно внимание бара металната индустрија, која во 2025 година извезла стоки во ЕУ во вредност од 1,62 милијарди евра, при што дури 90% од вредноста на извозот е опфатена со механизмот CBAM за јаглеродно прилагодување на границите.
Дополнителни предизвици претставуваат високата зависност од европскиот пазар, трговските мерки на ЕУ, како и сè поголемите барања во областа на одржливоста.
„Затоа препорачуваме формирање наменски фонд за поддршка на извозниците погодени од CBAM и новите еколошки барања, кој би ги поддржал инвестициите во почисти технологии. На малите и средните претпријатија треба да им се олесни пристапот до зелено финансирање преку кредитни гаранции и комбинирање јавни и приватни извори на средства“, истакна Кастратовиќ.
Тој додаде дека е неопходна и системска стручна поддршка за мерење на емисиите и известување, со достапни дигитални алатки и размена на податоци меѓу институциите, за компаниите да не мора повеќепати да ги доставуваат истите информации.
„На тој начин би се намалиле трошоците за усогласување и би им се олеснил пристапот на домашните добавувачи до меѓународните синџири на снабдување“, заклучи Кастратовиќ.
