Словенија сè посилно се издвојува меѓу економиите од Централна и Источна Европа со забрзан раст на извозот, поттикнат од закрепнувањето на германската побарувачка и големите инвестиции во фармацевтската индустрија.
Најновите економски показатели покажуваат дека словенечкиот извоз расте побрзо отколку кај голем дел од споредливите економии во регионот. Аналитичарите на меѓународната група „Кофејс“ причините ги гледаат во силната поврзаност на словенечките компании со европските синџири на снабдување, подобрата побарувачка од Германија и сè поголемото значење на фармацевтскиот сектор.
Во вториот квартал од 2026 година реалниот извоз на стоки од Словенија бил за 6,5 отсто поголем во споредба со истиот период минатата година, што претставува најсилен раст во последните седум квартали. Вкупниот извоз на стоки и услуги се зголемил за 6,4 отсто.
Истовремено, словенечката економија во вториот квартал забележала реален раст на БДП од 5 отсто, додека во првите шест месеци од годинава економскиот раст изнесувал 4,1 отсто.
Еден од клучните фактори зад ваквите резултати е промената во германската економија, која повторно генерира посилна побарувачка во рамките на Европа.
Германскиот извоз во првата половина од годинава достигнал 817,8 милијарди евра, што е за 3,9 отсто повеќе во споредба со истиот период минатата година. Сепак, податоците покажуваат значителна промена во структурата на германската надворешна трговија.
Според сезонски и календарски приспособените показатели, извозот на Германија кон земјите од Европската Унија се зголемил за 7,5 отсто, додека кон земјите надвор од ЕУ се намалил за 0,9 отсто. Извозот кон САД бил намален за 5,8 отсто, а кон Кина за 12,3 отсто.
Тоа укажува дека поголем дел од германскиот индустриски импулс останува во Европа, што директно им носи дополнителни нарачки на компаниите вклучени во регионалните производствени синџири.
Словенија има особено добра позиција бидејќи нејзината индустрија со години е тесно поврзана со германската, пред сè во машиноградбата, транспортната опрема, автомобилскиот сектор и електротехниката.
Трговската размена меѓу Германија и Словенија во 2025 година достигнала 15,7 милијарди евра. Германскиот увоз од Словенија изнесувал околу 7,7 милијарди евра, што претставува раст од 13,5 отсто во споредба со претходната година.
Но, словенечкиот извоз сè помалку зависи само од традиционалните индустрии. Сè поголемо значење добива фармацевтскиот сектор, во кој во последните години се реализираат големи инвестиции.
Во јуни „Сандоз“ отвори нов развоен центар за биослични лекови во Љубљана, инвестиција вредна 99 милиони долари, во кој се ангажирани повеќе од 200 научници. Компанијата развива и дополнителни производствени капацитети, а вкупните планирани инвестиции во Словенија до 2029 година треба да достигнат околу 1,1 милијарда долари.
На почетокот од јули и „Новартис“ отвори нов погон за асептично производство во Љубљана, наменет за биолошки лекови и терапии базирани на РНК. Во новиот капацитет треба да бидат ангажирани повеќе од 300 специјалисти.
Само во текот на 2025 година „Новартис“ инвестирал 233 милиони евра во Словенија, а лековите произведени или развивани во словенечките капацитети на компанијата се пласираат на повеќе од 100 пазари во светот.
Овие инвестиции покажуваат дека Словенија постепено го менува профилот на својата индустрија. Традиционалните производители и понатаму имаат значајна улога, но паралелно се развиваат високотехнолошки капацитети во фармацијата, биотехнологијата и електрониката, сектори со значително повисока додадена вредност.
Според податоците на Банката на Словенија, растот на извозот во вториот квартал бил поттикнат пред сè од машините и транспортната опрема, особено патничките и другите друмски возила, како и од хемиските и фармацевтските производи.
Кога ќе се исклучи реекспортот на нафтени деривати, Германија била пазарот со најголем придонес кон растот на словенечкиот извоз.
Месечните податоци, сепак, покажуваат одредени осцилации. Во јули вредноста на словенечкиот извоз била за 11,3 отсто повисока на годишно ниво, но кумулативно, во првите седум месеци од годинава, вкупниот извоз бележел пад од 6,2 отсто.
Разликата во голема мера произлегува од специфичните операции на доработка и преработка, како и од големите колебања во трговијата со земјите надвор од Европската Унија.
Многу постабилна слика покажува трговијата со земјите од ЕУ. Во периодот од јануари до јули словенечкиот извоз кон Унијата бил за 6,9 отсто поголем во споредба со истиот период минатата година.
Токму тука се наоѓа една од главните предности на словенечката економија. Во време кога светската трговија сè повеќе се организира по регионални и геополитички линии, географската и индустриската близина до Германија повторно станува значајна конкурентска предност.
Компаниите сè повеќе се ориентираат кон пократки и посигурни синџири на снабдување, што отвора дополнителни можности за производителите од Централна и Источна Европа.
Ризиците, сепак, остануваат. „Кофејс“ предупредува дека европската индустрија истовремено минува низ сериозно преструктурирање. Енергетски интензивните компании и понатаму се под притисок, додека капиталот и новите производствени капацитети сè повеќе се насочуваат кон фармацијата, електрониката и одбранбената индустрија.
Поради ваквите промени се очекува и зголемување на бројот на несолвентни компании во дел од традиционалните индустриски сектори.
Словенечкиот извозен раст затоа има две димензии. На краток рок земјата профитира од подобрата германска побарувачка и новите индустриски нарачки, додека на долг рок ја зајакнува својата позиција преку инвестиции во сектори со висока додадена вредност.
За економија со нешто повеќе од два милиони жители, словенечкиот пример покажува дека големината на домашниот пазар не мора да биде ограничување доколку земјата успее да стане важна алка во производствените синџири на многу поголеми економии.
Во моментов Словенија го користи новиот импулс од германската индустрија, но истовремено гради и сопствен силен фармацевтски и високотехнолошки индустриски столб.
