Една од тие бројки е дефицитот на тековната сметка.
Звучи како термин резервиран за гувернери и економисти, но суштината е прилично едноставна. Станува збор за разликата меѓу девизите што влегуваат во државата и девизите што излегуваат од неа. Кога државата троши повеќе странски пари отколку што заработува, се создава дефицит.
А бројките за годинава покажуваат дека тој дефицит нема да биде мал. Проекциите се движат околу 5,7 проценти од БДП или близу 900 милиони евра. За мала и увозно зависна економија како македонската, тоа е износ што не може да се игнорира.
Причините се неколку и сите доаѓаат во ист момент.
Прво, енергентите повторно создаваат силен притисок. Македонија речиси целосно зависи од увоз кога станува збор за нафта и нафтени деривати. Секое поскапување на светските пазари автоматски значи повеќе пари што излегуваат од државата. Новите тензии на Блискиот Исток само ја зголемуваат неизвесноста.
Но, проблемот не е само во енергијата.
Владата сака да го одржи растот преку инвестиции и трошење. Народната банка се обидува да ја држи инфлацијата под контрола. Ако тие две политики не се движат внимателно и координирано, притисоците врз економијата ќе почнат побрзо да се чувствуваат.
Домашната потрошувачка расте побрзо од продуктивноста. Се трошат повеќе пари, расте кредитирањето, се увезува повеќе стока, а извозот не успева да го следи тоа темпо. Тоа постепено ја отвора разликата меѓу она што Македонија го купува и она што го продава кон странство.
Во меѓувреме се појавуваат и дополнителни одливи на девизи. Дел од компаниите инвестираат надвор од државата, дел од граѓаните исто така вложуваат на странските берзи, а дел од профитите се претвораат во девизи и се праќаат кај своите фирми-мајки кои се странски. Сето тоа е нормално за отворена економија, но кога ќе се собере со високи цени на енергентите и силен увоз, притисокот станува значително поголем.
Дополнителен товар создава и инфраструктурниот циклус што моментално се реализира. Големите проекти значат увоз на машини, опрема, материјали и плаќања кон странски компании. На долг рок тие инвестиции можат да донесат корист, но краткорочно значат сериозен одлив на девизи. Тоа го покажа работењето на „Бехтел и Енка“ на двата коридора, 8 и 10Д.
Сепак, важно е да се каже и нешто што често недостига во јавната дебата. Висок дефицит не значи автоматски криза.
Проблемот настанува ако државата нема начин да го финансира. Во моментов Македонија сè уште има стабилни девизни резерви, прилив од дознаки, солиден банкарски систем и пристап до финансирање. Тоа е причината зошто засега нема простор за паника околу стабилноста на денарот.
Но, има простор за внимателност.
Затоа што ако подолг период истовремено растат инфлацијата, дефицитот и задолжувањето, тогаш постепено расте и цената на финансирањето. Тоа на крај го чувствуваат и државата, и компаниите, и граѓаните преку повисоки камати и поскапи кредити.
Особено чувствително ќе биде ако инфлацијата во Македонија продолжи да расте побрзо од европската. Во услови на фиксен курс, тоа постепено ја прави економијата помалку конкурентна. Домашните производи стануваат поскапи, извозот послаб, а увозот уште поголем.
Тука веќе улогата на економските политики станува клучна.
Владата сака да го одржи растот преку инвестиции и трошење. Народната банка се обидува да ја држи инфлацијата под контрола. Ако тие две политики не се движат внимателно и координирано, притисоците врз економијата ќе почнат побрзо да се чувствуваат.
Затоа, следниот период нема да биде едноставен. Особено ако продолжи глобалната нестабилност и ако европската економија остане слаба.
Најважно е што ризиците веќе се видливи. Прашањето сега е дали институциите ќе реагираат доволно внимателно и навремено за тие ризици да останат под контрола.
